İran devrimi üzerinden yıllar geçtikçe devrimi destekleyen insanlar artık bu desteklerini geri çektiler. Bugün öyle ki hala 1979’da zamanda donmuş bir avuç azınlığın İran destekçiliği ise marjinalliğe mahkum edilmiş durumda. Suriye iç savaşında oynadığı berbat rolden sonra İran tamamen İslam dünyasında itibarını ve güvenirliğini yitirdi. Fakat dış politika tek değil iç politikada da İran devriminin bir güvenliği kalmamış. Devrim kendini muhafızlarla ayakta tutuyor.
İran molla rejimi çoğulcu, katılımcı ve adil bir yönetim tesis edemedi. En başta başörtüsü yasağı gibi herkesin gözüne gözüne batan ucube bir uygulama İran rejiminin kendi ötekisiyle ilişkisinin çarpıklığını ortaya koyuyor. Halbuki Şah Rıza Pehlevi döneminde İranlı Müslümanlar başörtüsü yasağına maruz kalmışlardı. Beş yıl boyunca katı biçimde uygulanan bu baskı politikası sonraki yıllarda biraz yumuşatılarak devam etmişti. Ancak İran devrimi sonrası bu kez devrimciler kendi karşıtlarına zorla başörtüsü giydirmeye kalktılar. Oysa başörtüsünü yasaklamak nasıl zulümse, başörtüsünü dayatmakta aynı derecede zulümdü.
Sosyal hayatta tek değil, baskı siyaset sahasında da devam etti. Siyaset sahasında şii dünyanın önünü açan Velayeti Fakih çözümlemesi, İran halkının siyasete katılımı önünde en büyük engel oldu. Çünkü buna göre yönetim meşruiyetini halktan değil dini otoriteden almaya başladı. Böylece ülkedeki sekülerler siyasetten ideolojik olarak dışlandı. Anayasayı Koruyucular Konseyi, siyasete giren her adayı filtreledi. Bunlardan seküler ya da rejim eleştirisi yapanları engelledi. Seküler ya da liberal fikirler böylece yapısal olarak baskılanmış oldu. Fakat otoriter rejimi bu da tatmin etmedi. İslami rejim içerisinden gelen İnkılapçı, dindar ancak esneklik talepleri olan reformcular bile siyasetten dışlandı. Reformcu Hatemi iktidarında bile devlet, reformcu gazeteleri kapattı. Birçok ismi tutukladı. 2009’da reformcuların başlattığı sokak gösterilerini-ki bunlar rejim değişikliği istemiyorlardı- bile iran rejimi şiddetle bastırdı. Konsey, rejime yeterince bağlı görmediği reformcu adayları veto etti.
Artan ekonomik yoksulluk, batı ambargosu, yayılmacı dış politika, bastırılan ifade özgürlüğü ve çoğulcu yapı son yıllarda çeşitli vesilelerle sokak gösterilerinin artmasına neden oldu. En son -olayın iç yüzü önemli değil- Mahza Amini adlı kızın ölümü ile başörtüsü yasağına karşı geniş çaplı gösteriler yaşandı. Rejim ahlak polisi uygulamalarını kısmen yumuşatmak zorunda kaldı. Sekülerler başörtüsü direnişi üzerinden kendilerini ifade etmeye başladılar. Başörtüsü direnişi derken tabiki bizdekinin aksine başörtüsü dayatmasına karşı direnişi kastediyorum.
Mahsa Amini’nin ölümünden sonra eylemlerin devam ettiği günlerde insanlık tarihinin yeni devrim araçlarından biri olan sosyal medyada kendiliğinden gelişen bir olay oldu. Muhalifler,” برای… / #baraye…(… için)” etiketiyle başlayan tweetler atmaya başladılar. Bu anlam dolu twetler zinciri genç bir müzisyen olan Shervin Hajipour tarafından “Beraye” ismiyle protest bir şarkıya dönüştürüldü. Böylece belki de yıllar sürecek karşı devrim sürecinin en sembol şarkılarından biri ortaya çıkmış oldu. Şarkının sözleri İran’daki karşı devrim gösterilerinin haklılığını ortaya koyan kolektif bir çığlık niteliğini taşıyor:
Sokakta dans etmek içinÖpüşme anındaki korku içinKız kardeşim, kız kardeşin, kız kardeşlerimiz içinAşınmış beyinleri değiştirmek içinUtanç için, Parasızlık içinNormal bir hayat özlemi için
Çöpte arayan zavallı çocukların ve onların hayalleri içinBu planlı ekonomi içinBu kirli hava içinVali-‘asr ve kurumuş ağaçlar içinPiruz ve onun muhtemel soy tükenmesi için
Yasaklanmış masum köpekler için
Durmak bilmeyen ağlamalar içinBu anın tekrarı görüntüsü içinGülen bir yüz içinÖğrenciler için, Gelecek içinBu zorunlu cennet içinHapsedilmiş enteller içinAfgan çocuklar içinTekrarı olmayan tüm bu “için”ler içinTüm bu içi boş ilahiler içinSamandan evlerin çökmesi içinHuzur hissi içinUzun gecelerden sonraki güneş içinAkıl hastalığı hapları ve uykusuzluk içinAdamlar, vatan, refah içinOğlan olmayı dileyen kızın hatırı içinKadınlar, hayat, özgürlük içinÖzgürlük içinÖzgürlük içinÖzgürlük için1
Şarkı iki gün içinde 40 milyondan fazla kez dinlendi. 2022’de Arjantin’de verilen bir Coldplay konserinde İranlı sanatçı Golşifte Farahani tarafından şarkı sahnede okundu. Çok farklı sanatçılar, farklı dillerde ve etkinliklerde şarkıyı tekrar ve tekrar seslendirdiler. Sinemada Oscar ödülü neyse Müzik sektöründe ise Grammy ödülleri de odur. Beraye şarkısı 2023’te en iyi sosyal değişim şarkısı ödülünü aldı. Ama tabi Shervin yurtdışı çıkışı yasaklı olduğu için törene katılamadı.
Şüphesiz batının İran’daki gösterilere bu kadar ilgili olması ve karşı devrime dair her şeye destek sunması her şeyden önce politikti. Çünkü topyekün olarak batının Gazze’deki katliamlara kör kesilmesine de iki yıl boyunca şahit olduk. Yahut bugünlerde İran’da başlayan gösterilerde batının rolünün de olma ihtimali yüksek. Fakat bu içten içe çürümekte olan molla rejiminin despot olduğu gerçeğini değiştirir mi? Devrimler ilkin kaos doğurur. Her kaos ortamında herkes kendi menfaati doğrultusunda süreci yönlendirmeye çalışacaktır. Ancak tüm bunlar İran’daki karşı devrim taleplerinin haklılığını değiştirmiyor.
Lakin İran devrimi devrim öncesinden ve sonraki 46 yıllık süreçte de kendi insan kaynağını bir şekilde üretmeye devam ediyor. Şuan hala İran’da devrim yanlısı geniş bir muhafazakar halk kitlesi bulunuyor. Ancak zulmün karanlığı derinleştikçe bu destekte kaçınılmaz olarak azalacaktır. Ve o gün geldiğinde zalim rejim silahlı bekçileri dışında sırtını dayayacağı bir destek bulamayacak.